نشست «انسان، معنا و جنگ» روز یکشنبه، ششم اردیبهشتماه سال ۱۴۰۵ هجری شمسی، به همت شاخه دانشجویی انجمن علمی عرفان اسلامی ایران و انجمن علمی دانشجویی ادیان و عرفان دانشگاه تهران برگزار شد.
این برنامه با سخنرانی دکتر محمود شیخ، عضو هیئت علمی گروه ادیان و عرفان دانشگاه تهران و از اعضای هیئت مدیره انجمن، به بررسی زوایای وجودی پدیده جنگ اختصاص داشت.
در آغاز نشست، دکتر شیخ با بیان اینکه درصدد تحلیل جنبههای وجودشناختی و اگزیستانسیال جنگ هستند، تأکید کردند نسبت میان انسان، معنا و جنگ را در چارچوبی هستیشناسانه بررسی میکنند. ایشان توضیح دادند که مقصودشان از معنا، «معنویت» نیست، بلکه برداشت وجودی از معناست که با تجربه زیسته انسان درگیر میشود.
دکتر شیخ در ادامه افزودند، جنگ را میتوان به دو گونهٔ تهاجمی و تدافعی تقسیم کرد؛ در این میان، جنگ تدافعی با تکیه بر مشروعیت حق دفاع، قابلیت معناسازی دارد. به باور ایشان، در جنگ تدافعی، انسان با بهرهگیری از آزادی و اراده، میتواند عاملیت خویش را بازیابد و این عاملیت، زمینهساز معناست.
ایشان شرایط جنگی را موقعیتی دانستند که انسان را رودررو با مرگ قرار میدهد؛ مرگی که دیگر حادثهای دوردست نیست، بلکه امکانی نزدیک است و منجر به مرگ آگاهی میشود. این وضعیت «مرگآگاهی» به گفتهٔ ایشان، نسبتی نزدیک با زیستن معنادار و مسئولانه دارد و انسان را به تأمل درباره معنای زندگی و بودن وامیدارد.
دکتر شیخ همچنین با اشاره به تمایز بنیادین میان جنگ تدافعی و تهاجمی بیان کردند: در جنگ تدافعی، «دیگری» به مثابه یک انسان ظاهر میشود و این حضور انسانی، پیوند «من و تو» را ممکن میسازد؛ در حالی که جنگ تهاجمی، با انسانیتزدایی از دیگری، رابطهای ابزاری میان «من و آن» برقرار میکند. بدینسان، جنگ تهاجمی عاملیت انسان را زایل و فرآیند معناسوزی را تقویت میکند.ایشان بیان کردند که فرایند معناسازی در جنگ تدافعی نوعی شورش علیه تعرض انجام شده بهمنظور نابودی ارزشهای یک ملت است؛ تلاشی برای حفظ معنا در برابر تهدید معناسوزی.در پایان نشست نیز دکتر شیخ به پرسشهای حاضران درباره مباحث مطرحشده پاسخ دادند.