مناجات اول خمس عشر، مناجات التائبین، به قلم دکتر فروغ احراری

 

"بسم الله الرحمن الرحیم"

 

تطهیر با جاری عشق

"مناجات التائبین" (مناجات اول خمس عشر)

 

إِلَهِی أَلْبَسَتْنِی الْخَطَایَا ثَوْبَ مَذَلَّتِی وَ جَلَّلَنِی التَّبَاعُدُ مِنْکَ لِبَاسَ مَسْکَنَتِی ‏ وَ أَمَاتَ قَلْبِی عَظِیمُ جِنَایَتِی

از آن روزی که آدم در بهشت عدن فریب شیطان را خورد و از درگاه قرب الهی رانده شد، مصائب و مشکلات من شروع شد. مولانا می گوید:

من ملک بودم و فردوس برین جایم بود                                                       آدم آورد بدین دیر خراب آبادم

اما من بدون جسارت به حضرت مولانا می گویم، من نه ملک که برتر از ملک بودم و بالاتر از فردوس برین جایم بود. من در مقام قرب الهی بودم نه در مقام جبروت. برتر از عالم اسماء صفات. من لایق مقام خلیفه اللهی بودم و البته هنوز هم هستم. هرچند که جسارت کردم و لحظه ای غافل شدم و مرتکب خطیئه شدم و از آن مقام جبروتی هبوط کردم و گرفتار خواری و ذلت شدم.

خدایا این کوتاهی و غفلت، مرا از تو دور کرد و بیچارگی من شروع شد. در به در کوه و دشت و بیابان شدم. گاه به دلیل غفلت، گاه به دلیل شهوت، گاه به دلیل شهرت، گاهی برای ثروت، گاهی برای قدرت و خلاصه انواع کمینگاه های دنیوی راه را بر من بسته اند و طعمه وسوسه های شیطان درون و بیرون شدم.

قلبم را به تیغ زهرآگین وسوسه ها دادم. آن را کشتم. قلبی که می توانست و می بایست خانه مهر تو باشد؛ قلبی که باید نور تو در آن بتابد؛ قلبی که باید حیات طیبه وجودم را آبیاری کند، مرتع شیطان شد.

اما به قول حافظ:

ما بدین در نه پی حشمت و جاه آمده ایم                                        از بد حادثه اینجا به پناه آمده ایم

رهرو منزل عشقیم و ز سر حد عدم                                               تا به اقلیم وجود این همه راه آمده ایم

آبرو می رود ای ابر خطاپوش ببار                                                 که به دیوان عمل نامه سیاه آمده ایم

فَأَحْیِهِ بِتَوْبَةٍ مِنْکَ یَا أَمَلِی وَ بُغْیَتِی وَ یَا سُؤْلِی وَ مُنْیَتِی‏

خدایا آمده ام تا با آب توبه، این قلب مرده ام را زنده کنی؛ که این آب از سرچشمه کوثر روان است و مهر زهرا(س) در آن است.

قلبم را با رحمت و بازگشت به سوی خود حیاتی دوباره ببخش که تو آرزو و مقصود منی.

ای خوش آن روز که پرواز کنم تا برِ دوست                                             به هوای سر کویش پر و بالی بزنم

مگر این وجود کوچک و قطره ناچیز، برای ماندن و جاودانه شدن، راهی جز به سوی تو که کمال مطلق و دریای بی منتهای وجودی، دارد؟

بارپروردگارا! قلب مرده مرا به آب توبه حیات بخش ای مقصد و مقصودم و ای آرمان و آرزویم.

من از آنچه کرده ام پشیمانم و عزم جزم دارم تا پایان عمر، دیگر گرد گناه نگردم. به خطاهایم اعتراف می کنم و از درگاه بی چونت طلب بخشش دارم.

فَوَعِزَّتِکَ مَا أَجِدُ لِذُنُوبِی سِوَاکَ غَافِراً وَ لاَ أَرَى لِکَسْرِی غَیْرَکَ جَابِراً وَ قَدْ خَضَعْتُ بِالْإِنَابَةِ إِلَیْکَ وَ عَنَوْتُ بِالاِسْتِکَانَةِ لَدَیْکَ‏

ای خدای مهربان من! قسم به عزت و جلالت که برای پوشاندن و بخشش گناهانم جز تو بخشنده و آمرزنده ای نمی یابم و برای شکستگی، جز تو شکسته بندی نمی بینم.

به قول عطار نیشابوری که خطاب به پروردگار خود می گوید: "بارالها من در یک چاه و زندان اسیر شده ام. چه کسی غیر از تو می تواند در چنین بندی دست مرا بگیرد؟ تنِ اسیرم آلوده و قلب محنت کشیده ام فرسوده گشت. اگر من اینچنین آلوده از راه به پیش ات می آیم. عفو کن که از حبس و چاه آمده ام"(منطق الطیر)

مهربان من! با یک آسمان آه و ناله و با یک دریا اشک به سوی تو آمده ام. آیا این سوز و ناله و این قطره های اشک پیش تو قدر و قیمتی ندارد؟ مگر نه این که آه و درد و ناله کیمیای مردان واقعی خداست.

روزی بایزید صدایی در سینه خود شنید که آواز می داد: خزائن ما پر است از طاعات، اگر ما را می خواهی نیاز و خواری پیش آر، بیچارگی و عجز، نیاز و خواری و شکستگی بیاور.

خدایا جز آهِ سینه سوز و جز اشکی از حسرت و ندامت و پشیمانی کالایی ندارم که به پیشگاهت عرضه کنم.

فَإِنْ طَرَدْتَنِی مِنْ بَابِکَ فَبِمَنْ أَلُوذُ وَ إِنْ رَدَدْتَنِی عَنْ جَنَابِکَ فَبِمَنْ أَعُوذُ

اگر مرا از درگاهت برانی پس به که روی آورم و اگر عذر حضورم را بخواهی، پس به چه کسی پناه ببرم؟

اگر چه جرم عاصی صدجهان است                                                       ولی یک ذره فضلت بیش از آن است

چو ما را نیست جز تقصیر طاعت                                                        چه وزن آریم؟ مشتی کم بضاعت

                                                                                                                                   (الهی نامه)

اگر مرا نپذیری به که رو کنم که مرا در دام هواها و هوس ها بیندازد و از راه بازدارد. مهربان من! من عبدتوام، بنده توام. اسیر و بسته عشق توام. اگرچه غافلم و نادان، در هر حال امیدوار و در سایه رحمت توام.

 

خالقا بیچاره راه توام                                                                    همچو موری لنگ در چاه توام

                                                                                                                                 (منطق الطیر)

بر امیدی آمد این درویش تو                                                         چون به نومیدی رود از پیش تو

                                                                                                                                (مصیبت نامه)

فَوَا أَسَفَاهْ مِنْ خَجْلَتِی وَ افْتِضَاحِی وَ وَا لَهْفَاهْ مِنْ سُوءِ عَمَلِی وَ اجْتِرَاحِی

ای وای من که چگونه به خود جرات دهم که با این همه شرمندگی و رسوایی باز رو به سوی تو آورم و ای دریغ از بار گناه و اوج زشت کاری های من. دریغ و درد از این که در حضور تو شرم نمی کنم و در برابر دیدگان بصیر تو با وقاحت تمام گناه می کنم. ای وای از کار بد و گناهانی که بدان ها آلوده گشته ام.

أَسْأَلُکَ یَا غَافِرَ الذَّنْبِ الْکَبِیرِ وَ یَا جَابِرَ الْعَظْمِ الْکَسِیرِ أَنْ تَهَبَ لِی مُوبِقَاتِ الْجَرَائِرِ وَ تَسْتُرَ عَلَیَّ فَاضِحَاتِ السَّرَائِرِ وَ لاَ تُخْلِنِی فِی مَشْهَدِ الْقِیَامَةِ مِنْ بَرْدِ عَفْوِکَ وَ غَفْرِکَ ‏ وَ لاَ تُعْرِنِی مِنْ جَمِیلِ صَفْحِکَ وَ سَتْرِکَ‏

ای خدا! ای بخشنده گناهان بزرگ! تو همان خدایی که اولین گناه آدم را بخشیدی و بر او جامه زیبای توبه را پوشاندی.

تو به ما یاد دادی که گناه را می بخشی و قلم عفو بر جرم و جنایت ما می کشی.

صادق آل محمد(ص) فرمود که وقتی بنده ای واقعا توبه کند، خداوند دوستدار او شود و گناهان او را در دنیا و آخرت بپوشاند. فرشتگان را به فراموشی اندازد از گناهانی که ضبط کرده اند و حتی از اعضا و جوارح خود او نیز گناهان را می پوشاند و زمانی که خدا را ملاقات می کند دیگر هیچ گناهی بر او بار نیست.

خدایا می دانم که اگر گناه در وجودم ریشه بدواند مثل غده سرطانی دیگر چاره ناپذیر است و توفیق توبه هم دیگر دست نخواهد داد.

اما اینک من آمده ام پشیمان و عذرخواه، می خواهم با خود عهد کنم که دیگر دامن خود به چرک گناه آلوده نسازم. می دانم که اگر باور کنی که پشیمانم و به عهدم پایبندم مرا دوست خواهی داشت و محبوب تو خواهم شد تو توبه کنندگان را دوست داری.

چه زیباست محبت کریمی به بنده عاصی پشیمان. سر خجلت پیش تو فرود می آورم و از بی حیایی های خود عذر می طلبم. می دانم که لایق این همه لطف و کرم تو نیستم اما وسعت رحمت تو بی پایان است.

ای بخشنده گناه بزرگ و ای خدایی که استخوان های شکسته را ترمیم می کنی. اینک این دل شکسته من است که در آستانه ات ایستاده تا گناهان نابود کننده اش را ببخشی و زشتی های رسوا کننده اش را بپوشانی و مرا در بازار قیامت از نسیم جانبخش عفو و آمرزشت محروم نفرمایی و مرا از لباس زیبای چشم پوشی ات برهنه نکنی.

لَهِی ظَلِّلْ عَلَى ذُنُوبِی غَمَامَ رَحْمَتِکَ وَ أَرْسِلْ عَلَى عُیُوبِی سَحَابَ رَأْفَتِکَ ‏ إِلَهِی هَلْ یَرْجِعُ الْعَبْدُ الْآبِقُ إِلاَّ إِلَى مَوْلاَهُ أَمْ هَلْ یُجِیرُهُ مِنْ سَخَطِهِ أَحَدٌ سِوَاهُ‏

محبوب قلبم! سایه ابر رحمت و بخشایش خود را بر گناهان من بینداز و باران محبت و مهربانی خود را بر قلب آلوده من ببار. بگذار تا در زیر باران مهر تو تطهیر شوم و در ساحل فضل تو به امن و آرامش برسم.

معبود من! بنده فراری به کجا می تواند پناه ببرد جز به درگاه مولایش. چه کسی می تواند این بنده بیچاره را از خشم مولا و سرورش پناه دهد جز خود مولا!

آمده ام آمده ام ناله کنان به سوی تو                                             مویه کنان ز هر طرف، زار به جست و جوی تو

آمده ام شکسته دل، توبه کنان به درگهت                                       لابه کنان به بارگه، ندبه کنان به کوی تو

آمده ام که تا کشی دست غفوریت به سر                                       تا برهم از این گنه، مست شوم ز بوی تو

گر تو ببخشی ای کریم، لطف تو باشد از ازل                                 ورنه نیم من لئیم، لایق گفت و گوی تو

إِلَهِی إِنْ کَانَ النَّدَمُ عَلَى الذَّنْبِ تَوْبَةً فَإِنِّی وَ عِزَّتِکَ مِنَ النَّادِمِینَ وَ إِنْ کَانَ الاِسْتِغْفَارُ مِنَ الْخَطِیئَةِ حِطَّةً فَإِنِّی لَکَ مِنَ الْمُسْتَغْفِرِینَ لَکَ الْعُتْبَى حَتَّى تَرْضَى

پروردگار من! اگر پشیمانی از گناه، خود توبه است، به عزت و جلالت قسم که من از پشیمانانم و اگر عذرخواهی از تقصیر آن را پاک کند و بپوشاند، پس به راستی که من از عذرخواهانم.

پروردگار و محبوب من! وقتی در اوج اضطرار و بی کسی نام تو را عاشقانه و عارفانه بر زبان می آورم، می دانی که از همه کس و همه جا بریده ام، هیچ تکیه گاهی ندارم، تنهایم و رنج کشیده. اکنون بازگشته ام فروتنانه و سربه زیر. همچون کودکی که به خطای خود واقف است و خجلت زده در برابر پدر ایستاده و امید به بخشش دارد. اگر مرا ادب کنی حق توست و من سزاوار ادب شدن هستم. اما اگر ببخشی و عذرم بپذیری این سزاوار خدایی چون توست. من می دانم که با همه قصورها و تقصیرهایم سزاوار هیچ بخششی نیستم. اگر آمده ام به خاطر امیدی است که تو در دلم نهاده ای و چراغ روشنی است که تو در دلم روشن کرده ای، اگر آمده ام به خاطر امید و اطمینان به وعده های توست.

إِلَهِی بِقُدْرَتِکَ عَلَیَّ تُبْ عَلَیَّ وَ بِحِلْمِکَ عَنِّی اعْفُ عَنِّی وَ بِعِلْمِکَ بِی ارْفَقْ بِی ‏

خدای مهربانم! به قدرت و عظمت و جلالت، چتر توبه ات را بر سر من بگستر و به صبر و بردباریت از من درگذر و به علم و آگاهیت به احوال من، با من مدارا کن.

تو خوب میدانی من چه کرده ام. اما امروز هم میدانی که به بن بست رسیده ام. به کوچکی و عجز خود واقف گشته ام و آمده ام تا از جام محبت و رحمت تو بنوشم. امروز دلم از عشق به تو سرشار است و آمده ام تا از باده صافی خود جام وجودم را پر کنی. آمده ام تا مست عشق تو شوم و از می الست تو بنوشم. پس جامم را به بزرگی خودت پر کن و باران محبتت را بر وجودم ببار که آلوده دنیایم و آمده ام که پاک شوم. بگذار سر بر درگاه عرشت بگذارم و تا قیام قیامت از عذر گناه خود سخت بنالم. بگذار تا دامن دامن اشک بریزم و تو با صبوری و بردباری بر من ببخشی و عذرم بپذیری.

إِلَهِی أَنْتَ الَّذِی فَتَحْتَ لِعِبَادِکَ بَاباً إِلَى عَفْوِکَ سَمَّیْتَهُ التَّوْبَةَ فَقُلْتَ تُوبُوا إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَصُوحاً فَمَا عُذْرُ مَنْ أَغْفَلَ دُخُولَ الْبَابِ بَعْدَ فَتْحِه

خدایا! تو خود بالی را برای بندگانت به نام توبه باز کرده ای و خود خواسته ای که بندگان به سوی تو بازگردند و توبه کنند، توبه ای خالص و واقعی. پس دیگر چه جای تردید است برای وارد شدن به این باب که تو آن را باز کرده ای.

مولایم علی(ع) در نامه خود به فرزندش امام حسن(ع) در فرازی می فرماید:

"پسرم بدان! خدایی که گنج های آسمان و زمین در دست اوست به تو اجازه داده که از او درخواست کنی تا تو را ببخشاید. خداوند بین تو و خودش کسی را قرار نداده تا حجاب و فاصله ایجاد کند و تو را مجبور نساخته که به شفیع و واسطه ای پناه ببری و در صورت ارتکاب گناه درب توبه را مسدود نکرده است. در کیفر تو شتاب نداشته و در توبه و بازگشت بر تو عیب نگرفته است. در آنجا که رسوایی سزاوار توست، تو را رسوا نساخته و برای بازگشت به خود شرایط سختی قرار نداده است؛ در گناهان تو را به محاکمه نکشیده و از رحمت خود ناامیدت نکرده، بلکه بازگشت تو را از گناهان نیکی شمرده است. هرگاه او را بخوانی ندایت را می شنود و چون او را بازگویی راز تو را می داند. پس حاجت خود را با او بگوی و آنچه در دل داری با او بازگوی، غم و اندوه خود را در  پیشگاه او مطرح کن تا غم های تو را برطرف کند و در مشکلات تو را یاری نماید.

إِلَهِی إِنْ کَانَ قَبُحَ الذَّنْبُ مِنْ عَبْدِکَ فَلْیَحْسُنِ الْعَفْوُ مِنْ عِنْدِکَ ‏ إِلَهِی مَا أَنَا بِأَوَّلِ مَنْ عَصَاکَ فَتُبْتَ عَلَیْهِ وَ تَعَرَّضَ لِمَعْرُوفِکَ فَجُدْتَ عَلَیْهِ‏

خدایا اگر گناه از بنده زشت است اما عفو و گذشت از ناحیه تو زیباست. من هم اولین کسی نیستم که تو را نافرمانی می کند و توبه او را می پذیری و احسان تو را تمنا کرده و تو بر او احسان کرده ای.

می دانم که بد کرده ام و می دانم که باید بازگردم تا تو آغوش گرم احسانت را بر من بگشایی. خدایا دلم از یاد غیر تو پر بوده، می خواهم آن را خالی کنم. کمکم کن آن را جلا دهم تا نور محبت و احسانت بر آن بتابد.

                                                             (فرازی از نامه 31 نهج البلاغه امام علی(ع) به امام حسن مجتبی(ع))

 

یَا مُجِیبَ الْمُضْطَرِّ یَا کَاشِفَ الضُّرِّ یَا عَظِیمَ الْبِرِّ یَا عَلِیماً بِمَا فِی السِّرِّ یَا جَمِیلَ السِّتْرِ (السَّتْرِ) اسْتَشْفَعْتُ بِجُودِکَ وَ کَرَمِکَ إِلَیْکَ وَ تَوَسَّلْتُ بِجَنَابِکَ (بِجِنَانِکَ) وَ تَرَحُّمِکَ لَدَیْکَ

فَاسْتَجِبْ دُعَائِی وَ لاَ تُخَیِّبْ فِیکَ رَجَائِی وَ تَقَبَّلْ تَوْبَتِی وَ کَفِّرْ خَطِیئَتِی بِمَنِّکَ وَ رَحْمَتِکَ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ‏.

ای که بیچاره و وامانده را جواب می دهی. ای که درمانده را به لطف خود گشایش میبخشی. ای که احسانت بی کران است و ای که به اسرار نهان دل ها آگاهی و به خوبی رازها را حفظ می کنی. من با توسل به احسان و کرم و بزرگواریت به سوی تو آمده ام و با اعتماد به لطف و مهربانیت به درگاهت پناه آورده ام. پس دعایم را پاسخگو باش و امیدم را ناامید نگردان.

ای خدا توبه ام را بپذیر و گناهانم را به کرم و مهربانیت بپوشان. ای مهربان ترین مهربانان.

در اوج بی چارگی و درنهایت درماندگی به سویت آمده ام. آمده ام چون درهای لطف و کرمت را به سوی بندگانت باز می بینم. آمده ام تا با تو راز دل بگویم و اسرار قلبم را که سال هاست در سراچه قلبم نهفته ام برایت بازگویم.

آمده ام تا به لطفت مرا به خوبی ها پیوند بزنی و به مهرت از بدی ها آزاد نمایی. می خواهم از ذلت ها رهایم کنی تا با بال عزت به سوی تو پرواز کنم. می خواهم از رذالت ها و پوچی ها جدا شوم تا به امید هدایت تو در مسیر بی نهایت هستی گام بردارم و به لقاء تو و جاودانگی واصل شوم.

پس ای مهربان ترین مهربانان، دعایم را بشنو و به فضل و رحمتت مرا از درگاهت مران.

 

اندکی صبر نمایید...